Paris ende Vienne aflevering 7

Die historie vanden vromen ridder Parijs

ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.

[Gedrukt door Gheraert Leeu

te Antwerpen

in het jaar 1487.]

aflevering 7

Woord vooraf

Klankencyclopedie van het Nederlands (37): [ɑu]

Door Marc van Oostendorp

[ɑu] De [ɑu] (au/ou) maak je door je lippen een beetje te ronden, en dan de achterkant van je tong op te heffen terwijl je ondertussen je lippen nog meer rondt.

De [ɑu] wordt meestal beschouwd als een 'echte' tweeklank, net als de [ɛi] en de [ʌy]. Daarnaast heeft het Nederlands ook nog 'onechte' tweeklanken, zoals de ieuw in kieuw, de eeuw in geeuw, de oei in stoei en de ooi in mooi.

In sommige opzichten lijkt de [ɑu] eigenlijk meer op de 'onechte' dan op de 'echte' tweeklanken. Dat zit zo.

Verbetering literaire competentie havo3-leerlingen

Door Jessica Kloet

Wanneer je de eindtermen Literatuur havo vergelijkt met die voor vwo, dan zouden twee zaken op moeten vallen: ten eerste de geringe verschillen en ten tweede de tijd die een leerling heeft om naar het literatuurexamen toe te werken. Hoewel het enigszins afhankelijk is van de periode waarin dit schoolexamen wordt afgenomen, hebben havoleerlingen ongeveer anderhalf jaar om naar het eindniveau toe te werken. Vwo-leerlingen hebben hiervoor bijna 3 jaar; bijna twee keer zo lang. Natuurlijk zou men kunnen stellen dat scholen zelf invulling kunnen geven aan de eindtermen en dat aan vwo-leerlingen dan zwaardere eisen gesteld kunnen worden. Jammer genoeg blijkt dit verschil tussen havo en vwo nauwelijks uit de eindtermen.

Verbergen is verstoppertje spelen

Door Marc van Oostendorp

De schrijver Paul Claes is een optimist. Niet alleen denkt hij dat hij ieder gedicht kan begrijpen; hij denkt ook dat hij ons kan leren datzelfde te doen. Daarvoor schreef hij nu een nieuw boek, Zwarte zon. Code van de hermetische poëzie.

"Zelfs de meest revolutionaire gedichten ontsnappen niet aan de regels van de taal en de ideologie van hun tijd", schrijft hij in dat boek. "Codering roept om decodering. Verbergen is onthullen, het hermetische gedicht draagt zijn leescodes in."

Zwarte zon wil ook echt zijn wat de ondertitel zegt dat het is: een code. Het is een soort leerboek over hoe je om moet gaan met hermetische gedichten uit alle tijden, van Pindaros tot Hugo Claus.

Honoursstudenten Universiteit Utrecht presenteren documentaire LUISTERTAAL

Op 28 mei 2013 vindt de première plaats van de korte documentaire LUISTERTAAL, gemaakt in opdracht van de Nederlandse Taalunie. In het kader van de kennisvalorisatie van de Geesteswetenschappen onderzochten honoursstudenten Collin Gorissen, Jolien van Hekke, Tessa Mulkens, Heleen Oomen en Maaike Tol onder begeleiding van dr. Jan ten Thije de mogelijkheden die luistertaal te bieden heeft.

Luistertaal is een vorm van communicatie waarbij de spreker een andere taal spreekt dan de toehoorder, maar beiden elkaar toch goed kunnen verstaan. De documentaire over dit nog relatief onbekende concept richt zich op een breed publiek. In de korte film komen mogelijkheden, kansen en grenzen van luistertaal aan bod en wordt het gebruik in mondelinge en schriftelijke communicatie in beeld gebracht.

De eindexamens Nederlands 2013 (vmbo en slot)

Door Marc van Oostendorp

(1) Deze hele week heb ik examens Nederlands gedaan. Iedereen die ouder is dan twintig denkt in deze examenperiode natuurlijk ook even aan zijn eigen eindexamen. In mijn tijd was het allemaal ook niet veel soeps, geloof ik. Ik kan niet zeggen dat alles toen zoveel beter of juist slechter was dan nu. Maar we hielden ons niet zo enorm bezig met alinea's.

(2) Want dat is wat, op alle niveaus van het onderwijs, de klok slaat: alinea's, alinea's, alinea's. Een tekst bestaat uit alinea's en tussen die alinea's bestaan verbanden. De ene alinea legt de vorige uit, of vormt er juist een tegenstelling mee, of vult haar aan.

(3) Na de vwo- en havo-examens heb ik vandaag ook gekeken naar de eindexamens voor het vmbo (behalve voor de zogenoemde basisberoepsgerichte leerweg, die examens komen aanstaande dinsdag). Overigens leken de vmbo-examens me het redelijkst. De meerkeuzevragen pasten hier wel, omdat de kwesties meestal eenduidig zijn en er ook niet de suggestie wordt gewekt dat je kritisch zou moeten nadenken. 

Melis Stoke. Liedjes van de rails, 1939

Herdruk als gratis e-book
                                                                            Door Bart FM Droog

Melis Stoke, peudoniem van Herman Salomonson (1892-1942) was in zijn tijd vooral bekend als prozaïst en journalist. Na de Tweede Wereldoorlog is zijn naam deels blijven voortleven door de bundel Recrutenschool en andere gevangenisverzen (A.A.M. Stols, 1946), bestaande uit gedichten die hij in 1940-1941 in strafgevangenis Scheveningen en KZ Buchenwald schreef.

De gedichten in Liedjes van de rails dateren uit de periode 1929-1939. Ze zijn geschreven voor het veertiendaagse vaktijdschrift Spoor - en Tram-wegen, bestemd voor medewerkers van de Nederlandsche Spoorwegen en anderen die beroepshalve met 'de spoor' te maken hadden. De verzen zijn deels gelegenheidsgedichten. Maar niet alleen: in de poëzie komt het (spoor)bestaan van de jaren 1900 tot 1940 tot leven, de overgang van stoom naar diesel en elektriciteit, het forenzendom, de strijd tussen auto en trein. En dat allemaal in authentiek spoorjargon.

Het is boek gratis te downloaden op:
http://www.nederlandsepoezie.org/jl/1939/stoke_liedjes_van_de_rails_2.pdf

Publiekssymposium: wie is de baas van de taal?

Als taal normen en regels heeft, wie bepaalt die dan? En wie handhaaft de orde? En op welke manier? Wie is er, kortom, de baas over de taal? Is dat bijvoorbeeld de overheid, zijn het deskundigen, of wordt de norm helemaal democratisch bepaald. Voor het Nederlands blijken de meeste regels ("zeg niet 'hun hebben' maar 'zij hebben'", "'groter als' is fout, 'groter dan' is goed") in geen enkel officieel document te zijn vastgelegd. De Nederlandse Taalunie, het overheidsorgaan voor taalbeleid, heeft wel de spelling bij wet vastgelegd, maar niet de grammatica. Zou dat moeten veranderen? Zou iemand naar die regels willen luisteren? En hoe is dat in andere culturen georganiseerd?

Programma

 Het voorlopige programma is hier te vinden. U kunt zich hier aanmelden.

Datum, tijd, locatie

Datum: zaterdag 15 juni
Tijd: van 12.30 tot 17.15
Borrel: na afloop in het Atrium van het Academiegebouw
Locatie: Klein Auditorium, Academiegebouw, Rapenburg 67-73, Leiden
Organisatoren: Marc van Oostendorp en Jaap de Jong
Sprekers: oa. Jan Renkema, Ilja Leonard Pfeijffer, Joop van der Horst

Vacature Universitair Docent Moderne Nederlandse letterkunde, Leiden

Het Leiden University Centre for the Arts in Society (LUCAS) is een van de zeven instituten van de Faculteit der Geesteswetenschappen. LUCAS staat voor baanbrekend en interdisciplinair onderzoek met betrekking tot de relaties tussen cultuur en maatschappij, en houdt zich bezig met het onderzoek van cultuur, literatuur, kunst, film en media in brede zin.

Voor de opleidingen ‘Neerlandistiek’ (BA Nederlandse Taal en Cultuur, BA Dutch Studies en MA Neerlandistiek) zoekt LUCAS per 1 september 2013 een

Universitair Docent Moderne Nederlandse letterkunde, 30,4 uur per week (0,8 fte) Vacaturenummer: 13-159

Zowel het onderzoek als het onderwijs van de sectie Moderne Nederlandse Letterkunde heeft een intercultureel, intermediaal en comparatief karakter. De kandidaat sluit zich daarbij aan en heeft een flexibele en interdisciplinaire opstelling in een dynamisch team binnen LUCAS.

Afscheidssymposium dr. Marijke Mooijaart 27 juni

Gouden Eeuwsymposium: Tussen Lexicologie en Taalkunde

Dr. Marijke Mooijaart neemt na 27 jaar afscheid van het INL. Na de afronding van haar proefschrift Atlas van de Vroegmiddelnederlandse Taalvarianten werkte ze als historisch taalkundige en lexicograaf bij het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) en het Oudnederlands Woordenboek (ONW). Tot eind juni werkt dr. Mooijaart aan het diachrone computationele lexicon GiGaNT en de taalkundige verrijking van het project Brieven als Buit.

.

Datum:	27 juni 2013
Aanvang:	13.30
Locatie:	Kamerlingh Onnes Gebouw, Lorentzzaal, Leiden

Aanmelden:

secretariaat@inl.nl

Louis Grijp, Liedjes over de Vrede van Utrecht (2 juni 2013)

Aansprekende wetenschappers vertellen over hun onderzoek tijdens de Culturele Zondagen Colleges in Utrecht. Op zondag 2 juni, in het kader van de Culturele Zondag met als thema ‘Vocaal kabaal’, gaat prof. dr. Louis Grijp (hoogleraar Nederlandse liedcultuur aan de Universiteit Utrecht), op zoek naar de muzikale sporen van de Vrede van Utrecht. Van scherpe politieke liedjes tot ondeugende deuntjes over de gouden tijden voor de Utrechtse meisjes van plezier. Ook worden er live liedjes uit die tijd ten gehore gebracht door tenor Nico van der Meel.

Vocaal Kabaal - Leve de vrede. Liedjes over de Vrede van Utrecht

Datum: 2 juni 2013
Tijd: 13:00 tot 14:00
Locatie: Academiegebouw, Senaatszaal
Meer informatie

Paris ende Vienne aflevering 6

Die historie vanden vromen ridder Parijs

ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.

[Gedrukt door Gheraert Leeu

te Antwerpen

in het jaar 1487.]

aflevering 6

Woord vooraf

Universitair hoofddocent Nederlandse taalkunde, UvA Amsterdam. Deadline: 29 mei 2013

Faculteit der Geesteswetenschappen – Departement Neerlandistiek
Publicatiedatum: 14 mei 2013
Opleidingsniveau: Gepromoveerd
Salarisindicatie: €4.472 tot €5.979 bruto per maand
Sluitingsdatum: 28 mei 2013
Functieomvang: Voor 38 uur per week
Vacaturenummer: 13-155

De Faculteit der Geesteswetenschappen biedt u samenwerking met vooraanstaande onderzoekers binnen onderzoekinstituten die - mede door een multidisciplinaire benadering - internationaal hoog staan aangeschreven. Bovendien geeft u onderwijs in een dynamische omgeving waarin nieuwe onderwijsmethodieken worden ontwikkeld.

De geschiedenis van het woord 'tapen'

Door Marc van Oostendorp

Na afloop van de vergadering gisteren kwam er een vrouw naar me toe. "Mijn zoon zegt tapen," zei ze. Als mensen mij zien, beginnen ze ineens over taal te praten.

Zeggen we niet allemaal weleens tapen? Dat werkwoord dat we uit het Engels lenen heeft inmiddels zelfs meerdere betekenissen. Iedere generatie heeft zijn nieuwe vorm van tapen.

Voor veertigers betekent het in de eerste plaats: iets op een cassettebandje zetten. "Wat? Heb jij die nieuwe plaat van The Cure nog niet? Wacht ik zal hem even voor je tapen!" Het feit dat de jeugd van tegenwoordig dat prachtig-mooie Nederlandse woord niet meer kent, is zeker een teken dat de westelijke beschaving op het punt staat ineen te storten.

Paris ende Vienne aflevering 5

Die historie vanden vromen ridder Parijs

ende van die schone Vienna, des dolphijns dochtere.

[Gedrukt door Gheraert Leeu

te Antwerpen

in het jaar 1487.]

aflevering 5

Woord vooraf

Die moet een wereld in zijn boezem dragen

Een theatrale lezing over het leven van Willem Kloos

De première van een theatrale lezing van delen uit het gelijknamige toneelstuk van Simon Mulder over het leven van dichter, criticus en beeldenstormer Willem Kloos vanuit zijn vriendschap met Jacques Perk, tijdens LiveOost Festival in Amsterdam-Oost, in het sfeervolle Lloyd Hotel.

Het tragische leven van Kloos werd getekend door zijn vriendschap met dejong overleden dichter Jacques Perk; met de uitgave van zijn gedichten door o.a. Kloos begon de vernieuwende literatuurbeweging van de Tachtigers.

Twee stageplaatsen datacuratie Nederlab

Het Meertens Instituut in Amsterdam is een onderzoeksinstituut dat zich bezighoudt met de bestudering en documentatie van de Nederlandse taal en cultuur. Het Instituut is onderdeel van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW).

Nederlab is een nieuw project dat in januari 2013 van start is gegaan, waarin een uiteenlopende groep onderzoekers, technici en redacteuren werkt aan het creëren van een laboratorium voor onderzoek naar veranderingspatronen in de Nederlandse taal en cultuur. Via Nederlab zullen onderzoekers en studenten alle gedigitaliseerde Nederlandstalige teksten van ca. 800 tot heden gezamenlijk kunnen doorzoeken en analyseren met deels binnen Nederlab ontwikkelde, gebruiksvriendelijke tekstanalysesoftware.

Ogier van Denemerken : hoofdstukken 191-200

Ogier van Denemerken

Hertaling van het Middelnederlandse epos naar de Middelhoogduitse Ogier von Dänemark,
zoals bewaard gebleven in handschrift Heidelberg CPG 363,

door Amand Berteloot.

Hoofdstukken 191-200
(regels 13723-14405)

Verantwoording van de editie

Letteren &cetera 30 mei 2013

Letterenfonds-directeur Pieter Steinz interviewt iedere maand drie auteurs - die op verschillende manieren door het Fonds gesteund worden - in Spui25 te Amsterdam. Op donderdag 30 mei zijn schrijvers Tommy Wieringa en Marja Pruis en de graphic novelist Typex zijn te gast. Wees welkom!

Bespreking eindexamen Nederlands havo 2013

Gebruik niet meer dan 20 woorden

Door Marc van Oostendorp

Gisteren mopperde ik dat het vwo-examen zoveel meerkeuzevragen bevatte. Het havo-examen, dat vandaag werd afgenomen en hier kan worden ingezien, had er nog veel meer. En daar zaten weer rare bij: 'Met welk begrip kan de functie van alinea 2 ten opzichte van alinea 1 het beste getypeerd worden?', bijvoorbeeld, waarbij het 'juiste' antwoord blijkt te zijn 'constatering'. 

Hoe kan de functie van de ene alinea zijn dat hij de andere constateert? Ik begrijp daar niets van. Eerlijk, ik dacht toen ik die vraag las dat dit antwoord er alleen maar bij was gezet om de leerlingen eruit te gooien die niet begrepen dat een constatering nooit een functie kon zijn van het ene tekstdeel voor het andere. ('Deze zin constateert die zin'?)

Affijn, om niet in herhaling te vallen, wil ik me nu eens richten op de open vragen in het havo-examen. Bijvoorbeeld de volgende, waarvoor je nog niet eens de tekst hoeft te lezen, omdat alles wat je weten moet al in de vraag zelf geciteerd wordt: